Hak Mendapatkan Maklumat – Dalam kehidupan seharian, ramai orang menganggap urusan kerajaan sebagai sesuatu yang jauh daripada diri mereka. Ada yang berpendapat keputusan kerajaan hanya melibatkan ahli politik, pegawai tinggi atau jabatan tertentu.
Hakikatnya, hampir setiap keputusan yang dibuat oleh kerajaan memberi kesan langsung kepada kehidupan rakyat biasa, sama ada melibatkan perumahan, kesihatan, pendidikan, alam sekitar, pengangkutan atau kos sara hidup.
Dalam keadaan inilah Hak untuk Mendapatkan Maklumat atau Right to Information (RTI) menjadi satu hak yang sangat penting.
Baca Juga : Apa itu RTI? Kenali ‘hak untuk tahu’ sebagai seorang rakyat biasa
Hak mendapatkan maklumat bermaksud orang awam berhak meminta maklumat yang disimpan oleh badan awam kerana maklumat tersebut berkaitan dengan kepentingan masyarakat.
Menurut Centre for Independent Journalism (CIJ), maklumat yang dipegang oleh institusi awam pada asasnya adalah milik rakyat kerana kerajaan berfungsi sebagai pemegang amanah kepada masyarakat.
Apabila rakyat memahami hak ini, mereka bukan sahaja dapat mengetahui apa yang sedang berlaku di sekeliling mereka, malah boleh menggunakan maklumat tersebut untuk membuat keputusan yang lebih baik dalam kehidupan harian.
Membantu rakyat melihat gambaran sebenar
Ramai tidak menyedari bahawa maklumat yang kelihatan kecil kadangkala boleh memberi kesan besar kepada kehidupan. Sebagai contoh, penduduk di sesuatu kawasan mungkin melihat sebuah projek pembangunan baru sedang dirancang berhampiran rumah mereka.
Pada mulanya, ia mungkin kelihatan seperti projek biasa. Namun melalui hak mendapatkan maklumat, penduduk boleh meminta dokumen berkaitan projek itu seperti laporan impak alam sekitar, status kelulusan pembangunan atau pelan asal projek tersebut.
Maklumat ini boleh membantu mereka memahami sama ada projek itu selamat, sesuai dan tidak menjejaskan kesejahteraan komuniti setempat.
Tanpa maklumat, orang ramai sering bergantung kepada khabar angin atau maklumat separuh benar yang tersebar di media sosial. Keadaan ini boleh menimbulkan panik, salah faham dan konflik dalam masyarakat.
Sebaliknya, apabila maklumat rasmi boleh diperoleh, rakyat dapat menilai sesuatu isu berdasarkan fakta.
CIJ menekankan bahawa akses kepada maklumat membolehkan masyarakat menyertai proses demokrasi dengan lebih bermakna kerana keputusan dibuat berasaskan pengetahuan yang tepat.
Kesan terus dalam kehidupan harian
Dalam konteks kehidupan harian, hak ini juga memberi manfaat dalam isu perkhidmatan awam. Bayangkan seorang ibu bapa ingin mengetahui mengapa sekolah anaknya masih kekurangan kemudahan walaupun peruntukan telah diumumkan.
Seorang pesakit pula mahu memahami mengapa klinik kerajaan di kawasannya kekurangan ubat tertentu. Peniaga kecil mungkin mahu mengetahui sebab sesuatu lesen perniagaan lambat diluluskan.
Dalam keadaan seperti ini, hak mendapatkan maklumat boleh digunakan untuk meminta penjelasan yang lebih telus daripada agensi terlibat.
Apabila rakyat mendapat jawapan yang jelas, mereka lebih memahami bagaimana sistem kerajaan berfungsi. Ini bukan sahaja membantu menyelesaikan masalah individu, tetapi turut mengurangkan jurang antara kerajaan dan masyarakat.
Rakyat tidak lagi melihat kerajaan sebagai institusi yang tertutup, sebaliknya sebagai badan yang bertanggungjawab kepada orang ramai.
Melindungi keselamatan masyarakat
Hak mendapatkan maklumat juga boleh memberi kesan kepada keselamatan dan kesihatan masyarakat. Dalam isu pencemaran sungai, pencemaran udara atau penularan penyakit, maklumat yang cepat dan tepat boleh membantu orang ramai mengambil langkah perlindungan awal.
Jika penduduk mengetahui kualiti air di kawasan mereka terjejas, mereka boleh mengambil tindakan segera untuk melindungi keluarga. Jika sesuatu kawasan dikenal pasti berisiko, masyarakat boleh membuat keputusan yang lebih bijak demi keselamatan mereka.
Dalam banyak keadaan, maklumat bukan sekadar data di atas kertas. Maklumat boleh menentukan keputusan penting seperti tempat tinggal, pendidikan anak, kesihatan keluarga dan sumber pendapatan seseorang.
Sebab itulah hak untuk mengetahui bukan hanya isu undang-undang atau hak asasi, tetapi sesuatu yang boleh mempengaruhi kehidupan harian secara langsung.
Memperkasa komuniti dan ketelusan
Selain membantu individu, hak ini juga mampu menguatkan komuniti. Apabila penduduk sesebuah kawasan mempunyai akses kepada maklumat yang sama, mereka lebih mudah berbincang dan bertindak bersama.
Mereka boleh memahami isu setempat dengan lebih jelas dan memperjuangkan kepentingan bersama berdasarkan fakta. Dalam hal ini, hak mendapatkan maklumat boleh menjadi alat yang memperkasakan masyarakat.
CIJ turut menegaskan bahawa keterbukaan maklumat boleh mengurangkan ruang berlakunya penyalahgunaan kuasa kerana keputusan kerajaan boleh diperiksa oleh orang awam.
Apabila pegawai awam mengetahui bahawa tindakan mereka boleh dipersoalkan, mereka cenderung untuk bertindak dengan lebih berhati-hati dan bertanggungjawab. Kesan akhirnya ialah perkhidmatan awam yang lebih baik kepada rakyat.
Bila rakyat tahu, masyarakat berubah
Walaupun begitu, masih ramai yang belum menyedari bahawa mereka mempunyai hak ini. Di Malaysia, perbincangan mengenai hak mendapatkan maklumat masih belum meluas dalam kalangan masyarakat umum.
Ramai menganggap mereka tidak mempunyai ruang untuk bertanya, sedangkan maklumat tertentu sepatutnya boleh diakses oleh orang ramai. Kurangnya kesedaran inilah yang menyebabkan ramai rakyat terus hidup tanpa mengetahui perkara yang sebenarnya memberi kesan kepada mereka setiap hari.
Apabila rakyat tahu bahawa mereka berhak mendapatkan maklumat, hubungan antara kerajaan dan masyarakat boleh berubah. Rakyat menjadi lebih yakin untuk bertanya.
Kerajaan pula lebih terdorong untuk menjadi telus. Dalam jangka panjang, keadaan ini membantu mewujudkan masyarakat yang lebih matang dan lebih bertanggungjawab.
Akhirnya, hak mendapatkan maklumat bukan sekadar tentang membuka fail kerajaan atau mendapatkan dokumen rasmi. Ia tentang memberi kuasa kepada rakyat untuk memahami apa yang berlaku di sekeliling mereka.
Dan apabila rakyat tahu, maklumat yang diperoleh itu benar-benar boleh mengubah kehidupan seharian mereka.
