Abstrak
Banjir kilat yang melanda daerah Rasuwa, Nepal pada 26 Ogos 2026 menunjukkan bagaimana bahaya berkaitan cryosphere di kawasan Himalaya boleh berkembang menjadi rantaian bencana dalam tempoh yang sangat singkat. Berdasarkan penilaian awal International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD), kejadian tersebut dipercayai berkaitan dengan runtuhan ais dan batu dari kawasan berglasier yang memasuki Lhende Khola, anak sungai Bhote Koshi. Runtuhan itu dipercayai menyekat aliran sungai buat sementara waktu sebelum sekatan tersebut gagal dan menghasilkan gelombang air, sedimen serta bongkah batu yang bergerak ke hilir. Paras air di Trishuli dilaporkan meningkat sehingga sembilan meter dalam tempoh kira-kira 30 minit.
Artikel ini membincangkan mekanisme fizikal yang mungkin menerangkan kejadian tersebut berdasarkan kajian berkaitan ice-rock avalanche, glacial lake outburst flood (GLOF), debris flow dan perubahan cryosphere Himalaya. Kajian terdahulu menunjukkan bahawa runtuhan ais-batu boleh menghasilkan gelombang sesaran, menyekat sungai, membentuk takungan sementara dan seterusnya mencetuskan aliran banjir yang mengambil sedimen sepanjang laluan (sediment entrainment). Proses ini boleh menyebabkan banjir berubah menjadi aliran debris yang lebih merosakkan berbanding aliran air biasa. Kajian juga menunjukkan bahawa pemanasan Himalaya, pengunduran glasier dan kemerosotan permafrost boleh mempengaruhi kestabilan kawasan gunung tinggi. Walau bagaimanapun, hubungan antara perubahan iklim dengan kejadian khusus Rasuwa 2026 masih belum dapat dipastikan dan tidak boleh dianggap sebagai punca langsung tanpa analisis lanjut.
Kata kunci: Himalaya, ice-rock avalanche, GLOF, debris flow, cryosphere, glacier instability, Rasuwa, Nepal
Pengenalan
Kawasan Hindu Kush Himalaya (HKH) merupakan salah satu kawasan pergunungan yang paling aktif dari segi proses glasier, geomorfologi dan hidrologi. Glasier, salji, permafrost dan sistem sungai di kawasan ini saling berkaitan. Perubahan pada satu komponen boleh mempengaruhi komponen yang lain.
Bahaya berkaitan glasier biasanya dibincangkan secara berasingan, termasuk glacial lake outburst flood (GLOF), tanah runtuh, runtuhan ais, runtuhan batu dan debris flow. Namun, kajian terkini menunjukkan bahawa bahaya tersebut boleh berlaku sebagai satu rantaian proses, bukan sebagai peristiwa yang berdiri sendiri. Sebagai contoh, runtuhan ais atau batu boleh memasuki tasik atau sungai, menghasilkan gelombang sesaran, merosakkan empangan semula jadi dan seterusnya menyebabkan banjir atau debris flow di kawasan hilir.
Kejadian di Rasuwa pada 26 Ogos 2026 menunjukkan bagaimana proses tersebut mungkin berlaku. ICIMOD melaporkan bahawa sejumlah besar air, sedimen dan bongkah batu bergerak melalui sistem Bhote Koshi–Trishuli selepas paras air meningkat dengan sangat pantas. Penilaian awal menunjukkan kemungkinan runtuhan ais-batu dari kawasan altitud tinggi memasuki Lhende Khola.
Persoalan utama artikel ini bukan sekadar “mengapa Nepal dilanda banjir?”, tetapi:
Bagaimanakah kejadian di kawasan glasier boleh berkembang menjadi gelombang banjir dan debris flow yang sangat merosakkan di kawasan hilir?
Metodologi
Artikel ini menggunakan pendekatan kajian literatur dan analisis kes.
Sumber yang digunakan dibahagikan kepada dua kategori utama.
Pertama, sumber primer dan institusi yang berkaitan secara langsung dengan kejadian Rasuwa 2026, khususnya penilaian awal ICIMOD serta laporan saintifik semasa mengenai mekanisme kejadian. ICIMOD menyatakan bahawa analisis hidrologi, seismik, penderiaan jauh dan data lapangan masih dijalankan.
Kedua, artikel jurnal peer-reviewed berkaitan:
- mekanisme GLOF;
- ice-rock avalanche;
- debris-flow transformation;
- ketidakstabilan glasier;
- perubahan cryosphere Himalaya; dan
- risiko bencana berkaitan perubahan iklim.
Kajian-kajian ini digunakan untuk menerangkan mekanisme fizikal yang sepadan dengan pemerhatian awal terhadap kejadian Rasuwa. Memandangkan penyiasatan terhadap kejadian 2026 masih berlangsung, istilah seperti “dicadangkan”, “berkemungkinan” dan “penilaian awal” digunakan bagi proses yang belum disahkan sepenuhnya.
Istilah Penting
| Istilah | Maksud ringkas |
| Cryosphere | Bahagian bumi yang mempunyai air dalam bentuk beku, termasuk glasier, salji, ais dan permafrost. |
| Glacier / Glasier | Jisim ais yang terbentuk daripada salji yang terkumpul dalam tempoh lama dan bergerak perlahan di kawasan pergunungan. |
| Permafrost | Tanah atau batuan yang kekal beku sekurang-kurangnya dua tahun. |
| Ice-rock avalanche | Runtuhan besar yang membawa campuran ais dan batu dari kawasan cerun tinggi ke kawasan yang lebih rendah dengan pantas. |
| Ice avalanche | Runtuhan atau pergerakan sejumlah besar ais dari cerun atau kawasan glasier. |
| GLOF (Glacial Lake Outburst Flood) | Banjir yang berlaku apabila air daripada tasik glasier dilepaskan secara tiba-tiba selepas struktur yang menahannya gagal. |
| Debris flow | Aliran deras yang membawa campuran air, lumpur, tanah, batu dan bongkah. |
| Sediment entrainment | Keadaan apabila aliran air mengambil sedimen seperti lumpur, kerikil dan batu dari dasar atau tebing sungai. |
| Flow transformation | Perubahan sifat aliran apabila semakin banyak sedimen diambil sepanjang perjalanannya, contohnya daripada banjir kepada debris flow. |
| River blockage | Keadaan apabila runtuhan ais, batu atau bahan lain menghalang aliran sungai. |
| Temporary impoundment | Air yang terkumpul buat sementara waktu apabila aliran sungai terhalang. |
| Displacement wave | Gelombang yang terhasil apabila ais, batu atau bahan lain jatuh ke dalam air dan menolak sejumlah besar air secara tiba-tiba. |
| Overtopping | Keadaan apabila air melimpah melepasi bahagian atas sekatan atau empangan. |
| Dam failure | Keadaan apabila sekatan atau empangan gagal menahan air sehingga air dilepaskan secara tiba-tiba. |
| Sediment | Bahan seperti lumpur, pasir, kerikil dan batu yang dibawa oleh aliran air. |
| Geomorphology | Bidang yang mengkaji bentuk muka bumi dan proses yang mengubahnya, seperti hakisan, runtuhan dan pergerakan sedimen. |
| Hydrology | Bidang yang mengkaji air, termasuk pergerakan dan alirannya dalam sistem sungai. |
| Seismic signal | Getaran yang dikesan oleh alat seismik akibat pergerakan atau pelepasan tenaga dalam bumi. |
| Cryosphere instability | Keadaan apabila komponen seperti glasier, ais atau permafrost menjadi tidak stabil dan boleh mencetuskan pergerakan atau runtuhan. |
| Cascading hazard | Keadaan apabila satu kejadian mencetuskan kejadian lain secara berturut-turut, seperti runtuhan ais-batu yang menyebabkan sungai tersekat sebelum menghasilkan banjir dan debris flow. |
Sistem Cryosphere dan Ketidakstabilan Himalaya
Cryosphere merangkumi komponen bumi yang berada dalam keadaan beku, termasuk glasier, salji, ais dan permafrost. Di Himalaya, komponen ini sentiasa berubah akibat perubahan suhu, kerpasan dan proses geomorfologi.
Kajian terkini menunjukkan bahawa ice-rock avalanche di Himalaya boleh berlaku apabila cerun berglasier menjadi tidak stabil akibat gabungan beberapa faktor, termasuk pengunduran glasier, degradasi permafrost, kerpasan ekstrem serta kelemahan struktur batuan atau ais. Apabila berlaku kegagalan, berjuta-juta meter padu campuran ais dan batu boleh bergerak dalam tempoh yang sangat singkat.
Namun, glasier yang semakin berundur tidak semestinya akan runtuh. Hubungan antara kedua-duanya lebih kompleks. Pengunduran glasier boleh mengubah sokongan pada cerun, mendedahkan permukaan batuan baharu dan mengubah sistem air di kawasan tinggi. Pada masa yang sama, pencairan permafrost boleh mengurangkan kestabilan bahan yang sebelum ini diikat oleh ais.
Justeru, perubahan cryosphere lebih sesuai dilihat sebagai salah satu faktor yang mempengaruhi kestabilan cerun, bukannya sebagai satu-satunya pencetus sesuatu kejadian.
Mekanisme Ice-Rock Avalanche
Ice-rock avalanche berlaku apabila jisim ais dan batu di cerun curam kehilangan kestabilan lalu runtuh.
Proses asasnya boleh digambarkan seperti berikut:
ketidakstabilan cerun
↓
kegagalan ais/batuan
↓
runtuhan berkelajuan tinggi
↓
perlanggaran dengan lembah atau sistem sungai
↓
pemindahan tenaga kepada air dan sedimen
↓
gelombang banjir / debris flow
Kajian 2026 mengenai ice-rock avalanche Himalaya menunjukkan bahawa peristiwa seperti ini boleh menjadi bahaya berantai apabila material runtuhan memasuki sistem sungai. Runtuhan boleh mengambil air dan sedimen sepanjang pergerakannya, menyebabkan isipadu dan daya pemusnah aliran meningkat.
Kajian terhadap dua kejadian GLOF di lembangan Poiqu, Himalaya tengah, turut menunjukkan bahawa ice avalanche boleh menjadi pencetus utama. Proses seterusnya pula boleh menyebabkan transformasi kepada debris flow dan mengubah sifat aliran sepanjang laluannya.
Perkara ini penting untuk memahami kejadian Rasuwa kerana bencana tersebut tidak semestinya bermula sebagai “banjir” dalam pengertian biasa.
Ia mungkin bermula dengan kegagalan mekanikal di kawasan gunung sebelum berkembang menjadi proses hidrologi di kawasan hilir.
Daripada Runtuhan kepada Sekatan Sungai
Salah satu proses penting ialah interaksi antara runtuhan dengan saluran sungai.
Apabila sejumlah besar ais dan batu memasuki sungai yang sempit, material tersebut boleh:
- menolak air dan menghasilkan gelombang sesaran;
- mengurangkan kapasiti saluran;
- menghalang aliran sungai;
- membentuk empangan semula jadi; dan
- menyebabkan air terkumpul di bahagian hulu.
Jika empangan tersebut tidak stabil, air yang terkumpul boleh menghakis bahan empangan dan menyebabkan sekatan itu gagal secara tiba-tiba.
Kajian mengenai GLOF menunjukkan bahawa rangkaian proses ini boleh melibatkan:
trigger → displacement wave → overtopping → erosion → dam failure → sediment entrainment → downstream flood/debris flow.
Dalam konteks Rasuwa, ICIMOD melaporkan bahawa sejumlah besar ais dan batu dipercayai memasuki Lhende Khola dan bahawa sekatan masih berada di kawasan hulu ketika penilaian awal dibuat.
Berdasarkan maklumat tersebut, model fizikal yang munasabah ialah:
ice-rock avalanche → river blockage → temporary impoundment → sudden release → flood/debris surge.
Namun, bentuk sebenar sekatan dan bagaimana sekatan tersebut gagal masih perlu disahkan melalui data satelit dan pemerhatian lapangan.
Transformasi Banjir kepada Debris Flow
Air yang dilepaskan selepas sekatan gagal tidak semestinya kekal sebagai aliran air biasa.
Himalaya mempunyai lembah yang curam dan bekalan sedimen yang besar. Apabila aliran air berkelajuan tinggi bergerak melalui saluran, ia boleh menghakis dasar dan tebing sungai serta mengambil bahan runtuhan yang terdapat sepanjang laluannya.
Proses ini dikenali sebagai sediment entrainment.
Akibatnya:
air + sedimen halus + kerikil + bongkah batu
boleh berubah menjadi aliran yang lebih padat dan mempunyai momentum yang tinggi.
Kajian GLOF di Himalaya menunjukkan bahawa aliran yang bermula sebagai gelombang banjir boleh mengalami flow transformation, termasuk berubah menjadi debris flow, apabila ia mengambil material daripada lembangan sepanjang laluan.
Sebab itu, kerosakan yang berlaku tidak semestinya berkurangan apabila gelombang bergerak ke hilir.
Dalam keadaan tertentu, aliran boleh mengambil lebih banyak sedimen sepanjang perjalanannya.
Mengapa Kesan di Hilir Sangat Cepat?
Salah satu faktor utama yang mempengaruhi kelajuan bencana di lembah Himalaya ialah topografi.
Lembah yang sempit dan curam mengehadkan laluan air dan debris. Apabila gelombang besar memasuki saluran seperti ini, paras air boleh berubah dalam masa yang sangat singkat.
Dalam kejadian Rasuwa, ICIMOD melaporkan bahawa paras Trishuli di Galchchi meningkat sehingga kira-kira 9 meter dalam tempoh 30 minit. Di Malekhu pula, paras air meningkat sekitar tujuh meter dalam tempoh yang sama.
Secara ringkas:
sumber beraltitud tinggi
↓
cerun curam
↓
halaju aliran tinggi
↓
lembah sempit
↓
sedimen tersedia
↓
gelombang berkembang
↓
kawasan berpenduduk di hilir
Gabungan faktor ini menyebabkan masa antara pencetus dengan kesan kepada komuniti di kawasan hilir boleh menjadi sangat singkat.
Rasuwa 2026 sebagai Rantaian Bahaya
Berdasarkan bukti yang ada setakat ini, kejadian Rasuwa boleh diterangkan melalui beberapa peringkat.
Fasa 1 – Kegagalan di kawasan tinggi
Kemungkinan berlaku runtuhan ais-batu di kawasan berglasier.
Fasa 2 – Interaksi dengan Lhende Khola
Material runtuhan memasuki saluran sungai dan mengganggu aliran.
Fasa 3 – Pembentukan sekatan sementara
Material ais dan batu berkemungkinan membentuk halangan yang menyebabkan air terkumpul.
Fasa 4 – Kegagalan sekatan
Sekatan gagal dan melepaskan air secara mendadak.
Fasa 5 – Pengambilan sedimen
Aliran mengambil lumpur, batu dan material lain sepanjang laluannya.
Fasa 6 – Debris flow / flood surge
Campuran air, sedimen dan bongkah bergerak pantas melalui sistem Bhote Koshi–Trishuli.
Fasa 7 – Impak hilir
Jambatan, jalan, bangunan dan infrastruktur lain terdedah kepada daya aliran yang tinggi.
ICIMOD mengesahkan bahawa aliran tersebut membawa air, sedimen dan bongkah besar. Analisis saintifik semasa pula menunjukkan kemungkinan bahawa ice-rock avalanche merupakan mekanisme pencetus.
Bagaimana Isyarat “Gempa” Boleh Terhasil?
Satu perkara yang menarik dalam kejadian ini ialah kewujudan isyarat seismik.
Pada peringkat awal, kejadian tersebut disangka berkaitan dengan gempa bumi. Namun, analisis yang dilaporkan USGS menunjukkan bahawa tenaga seismik tersebut dihasilkan oleh runtuhan glasier dan debris flow, bukan gempa tektonik yang menjadi pencetus.
Nature melaporkan bahawa runtuhan tersebut cukup besar untuk menghasilkan isyarat seismik bersamaan sekitar magnitud 5.2.
Hal ini menunjukkan bahawa hubungan antara kedua-dua kejadian perlu dilihat dengan berhati-hati.
Bukan semestinya:
gempa → runtuhan → banjir
tetapi berkemungkinan:
runtuhan → pergerakan jisim besar → pelepasan tenaga → isyarat seismik.
Fenomena ini penting kerana data seismik boleh menjadi salah satu alat untuk mengesan kejadian runtuhan besar di kawasan terpencil.
Peranan Perubahan Iklim
Persoalan sama ada perubahan iklim “menyebabkan” tragedi ini perlu dibezakan antara punca langsung dengan perubahan keadaan yang mempengaruhi risiko.
ICIMOD menyatakan bahawa perubahan iklim sedang mengubah glasier, keadaan salji, permafrost dan cerun gunung di Hindu Kush Himalaya. Namun, organisasi tersebut turut menegaskan bahawa masih terlalu awal untuk menentukan peranan perubahan iklim dalam kejadian Rasuwa secara khusus.
Kajian yang lebih luas menunjukkan bahawa pemanasan Himalaya berkait dengan pengunduran glasier dan perubahan tasik glasier. Peningkatan suhu dan anomali kerpasan pula boleh meningkatkan kerentanan terhadap GLOF.
Kajian 2026 mengenai ice-rock avalanche turut menyatakan bahawa pengunduran glasier, degradasi permafrost dan kerpasan ekstrem merupakan antara faktor yang boleh menyumbang kepada ketidakstabilan cerun Himalaya.
Berdasarkan bukti yang ada, perubahan iklim tidak boleh dianggap sebagai pencetus langsung Rasuwa 2026. Namun, perubahan cryosphere akibat pemanasan boleh mempengaruhi kestabilan gunung dan keadaan risiko dalam jangka panjang.
Perbezaan ini penting dalam penulisan akademik kerana punca langsung sesuatu kejadian tidak semestinya sama dengan faktor yang meningkatkan risiko berlakunya kejadian tersebut.
Perbincangan
Kes Rasuwa menunjukkan bahawa mengelaskan sesuatu bencana hanya sebagai “banjir”, “tanah runtuh” atau “runtuhan glasier” mungkin tidak cukup untuk menerangkan keseluruhan proses yang berlaku.
Fenomena ini lebih sesuai dilihat sebagai cascading hazard.
Dalam keadaan seperti ini, satu proses geomorfologi boleh mencetuskan proses hidrologi, sebelum proses hidrologi tersebut pula menyebabkan proses geomorfologi yang lain.
Secara ringkas:
Cryosphere instability → ice-rock avalanche → river blockage → sudden release → sediment entrainment → debris-flow transformation → downstream flooding.
Kajian terdahulu di Himalaya menunjukkan bahawa GLOF bukan satu proses tunggal, tetapi melibatkan beberapa mekanisme yang saling berkaitan.
Kejadian Rasuwa juga menunjukkan bahawa sistem pemantauan yang hanya memberi tumpuan kepada tasik glasier yang diketahui berisiko mungkin tidak mencukupi.
Artikel Nature mengenai kejadian tersebut melaporkan bahawa bukti awal tidak menunjukkan kewujudan tasik glasier besar di lokasi runtuhan sebelum kejadian. Sebaliknya, pencetus yang lebih konsisten ialah runtuhan ais-batu yang menyekat sungai.
Ini bermakna sistem amaran perlu memantau bukan sahaja:
“Adakah tasik glasier berisiko pecah?”
tetapi juga:
“Adakah cerun berglasier dan sistem sungai di bawahnya sedang menjadi tidak stabil?”
Kesimpulan
Banjir Rasuwa pada 26 Ogos 2026 berkemungkinan merupakan rantaian bahaya yang melibatkan cryosphere, geomorfologi dan hidrologi, bukannya banjir biasa.
Berdasarkan bukti yang ada, pencetus yang paling konsisten ialah kemungkinan runtuhan ais-batu di kawasan altitud tinggi yang memasuki Lhende Khola. Material tersebut dipercayai mengganggu aliran sungai dan berpotensi membentuk sekatan sementara. Apabila sekatan itu gagal, air dilepaskan secara mendadak dan membawa sedimen serta bongkah batu ke kawasan hilir. Sepanjang perjalanan, pengambilan sedimen berpotensi mengubah gelombang banjir menjadi aliran debris yang lebih merosakkan.
Kejadian ini juga menunjukkan bahawa bahaya cryosphere tidak semestinya berlaku dalam satu bentuk sahaja. GLOF, ice avalanche, landslide dan debris flow boleh saling berkait dan menghasilkan cascading hazard.
Walaupun pemanasan Himalaya diketahui mempengaruhi glasier, permafrost dan kestabilan kawasan gunung tinggi, bukti yang ada masih belum mencukupi untuk menyatakan bahawa perubahan iklim merupakan punca langsung kejadian Rasuwa 2026. Kesimpulan yang lebih kukuh ialah perubahan cryosphere boleh mempengaruhi tahap risiko, manakala pencetus khusus sesuatu kejadian perlu ditentukan melalui analisis geologi, seismik, hidrologi dan penderiaan jauh.
Oleh itu, strategi pengurangan risiko di Himalaya perlu memantau lebih daripada satu jenis bahaya. Pemantauan perlu merangkumi cerun berglasier, ais, permafrost, sungai dan sumber sedimen yang boleh mencetuskan aliran berbahaya.
Keperluan ini lebih penting bagi lembangan rentas sempadan seperti Bhote Koshi–Trishuli kerana masa antara pencetus dengan kesan di kawasan hilir boleh menjadi sangat singkat.
Rujukan
Ahmed, R., Bhardwaj, A., Sam, L., et al. (2026). Ice-rock avalanches in a warming Himalaya indicate pathways toward effective preparedness. Communications Earth & Environment, 7, 217. https://doi.org/10.1038/s43247-026-03352-y
International Centre for Integrated Mountain Development. (2026, August 26). Major flash flood sweeps through Nepal’s Rasuwa district, raising fears of further downstream flooding. ICIMOD.
Mondal, A., Pandey, A., Mondal, S., et al. (2026). Impact assessment of Glacial Lake Outburst Floods (GLOFs) in the Himalaya using satellite imageries over the last 25 years (2000–2024): A comprehensive review. Remote Sensing Applications: Society and Environment, 41, 101845. https://doi.org/10.1016/j.rsase.2025.101845
Wang, X., Zhang, G., Veh, G., Sattar, A., Wang, W., Allen, S. K., Bolch, T., Peng, M., Xu, F., et al. (2024). Reconstructing glacial lake outburst floods in the Poiqu River basin, central Himalaya. Geomorphology, 449, 109063. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2024.109063
