KUALA LUMPUR – Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim mendedahkan pembayaran sebanyak RM8.3 bilion atau kira-kira 88% daripada nilai keseluruhan kontrak projek Multi-Product Pipeline (MPP) dan Trans-Sabah Gas Pipeline (TSGP) telah dibuat walaupun kemajuan kerja kedua-dua projek itu hanya mencapai 13% pada 2018.
Beliau menyifatkan keadaan tersebut sebagai salah laku tatakelola yang serius ketika menjawab persoalan berkaitan projek berkenaan di Dewan Rakyat.
Menurut Anwar, kedua-dua projek berkenaan diluluskan pada 2016 melalui Suria Strategic Energy Resources Sdn. Bhd. (SSER), sebuah syarikat milik Menteri Kewangan Diperbadankan, dengan nilai kontrak keseluruhan kira-kira RM9.4 bilion.
Projek MPP melibatkan pembinaan saluran paip pelbagai produk petroleum sepanjang kira-kira 600 kilometer yang menghubungkan Melaka dan Port Dickson, Negeri Sembilan dengan Jitra, Kedah, bernilai RM5.35 bilion.
Sementara itu, projek TSGP melibatkan pembinaan saluran paip gas sepanjang kira-kira 680 kilometer yang menghubungkan terminal gas Kimanis, Sandakan dan Tawau dengan nilai kontrak RM4.06 bilion.
Kedua-dua projek tersebut diberikan kepada China Petroleum Pipeline Bureau (CPPB) melalui rundingan terus pada 1 November 2016, dengan pembiayaan yang sebahagian besarnya diperoleh melalui pinjaman Export-Import Bank of China (China Exim Bank).
Pembiayaan pinjaman berkenaan melibatkan 85% daripada nilai projek dan disokong jaminan kerajaan.
Bayaran berdasarkan jadual masa, bukan kemajuan kerja
Anwar menjelaskan, antara isu utama yang dikenal pasti ialah kaedah pembayaran kontrak yang dibuat berdasarkan jadual masa atau timeline milestone, bukannya berdasarkan kemajuan sebenar kerja pembinaan.
Beliau berkata, keadaan itu menyebabkan pembayaran boleh diluluskan mengikut jadual yang ditetapkan walaupun kerja di tapak belum mencapai tahap yang sepatutnya.
Berdasarkan rekod yang dibentangkan, sehingga 2018, sebanyak RM8.3 bilion telah dibayar kepada kontraktor, bersamaan kira-kira 88% daripada keseluruhan nilai kontrak RM9.4 bilion.
Bagaimanapun, kemajuan fizikal purata kedua-dua projek ketika itu hanya sekitar 13%.
Keadaan tersebut mendorong Anwar menyifatkannya sebagai salah laku tatakelola yang serius, sekali gus menimbulkan persoalan mengenai kaedah pembayaran dan pengurusan kontrak projek berkenaan.
Projek dibatalkan, kerajaan masih perlu membayar pinjaman
Susulan perkembangan tersebut, kedua-dua projek ditamatkan pada 2018.
Bagaimanapun, pembatalan projek tidak bermakna obligasi kewangan kerajaan terhadap pinjaman yang telah diperoleh turut terhapus.
Anwar berkata, kerajaan masih perlu menanggung pembayaran balik pinjaman berkaitan kepada China Exim Bank berjumlah kira-kira RM8 bilion walaupun projek berkenaan tidak diteruskan.
Beliau turut mengakui beberapa pentadbiran terdahulu, termasuk ketika Tun Dr Mahathir Mohamad, Tan Sri Muhyiddin Yassin dan Datuk Seri Ismail Sabri Yaakob menjadi Perdana Menteri, telah berusaha mengadakan rundingan dengan pihak China bagi menyelesaikan isu berkenaan, namun usaha tersebut tidak mencapai penyelesaian.
Menurutnya, rundingan itu kemudian diusahakan semula pada 2024 sebelum mendapat perkembangan positif susulan perbincangan dengan Presiden China, Xi Jinping dan Perdana Menteri China, Li Qiang pada 2025.
RM5 bilion pinjaman disalurkan semula, kerugian dikurangkan kepada RM3 bilion
Anwar berkata, hasil rundingan berkenaan, satu perjanjian penyaluran semula pinjaman bernilai RM5 bilion antara SSER dengan China Exim Bank berjaya dimeterai pada 30 Oktober 2026.
Jumlah tersebut akan digunakan bagi membiayai Skim Bekalan Air Perak Utara atau Northern Perak Water Supply Scheme (NPWSS).
Menurut beliau, langkah itu membolehkan sebahagian daripada obligasi pinjaman berkaitan projek MPP dan TSGP dimanfaatkan semula untuk pembangunan infrastruktur bekalan air, sekaligus mengurangkan kerugian negara daripada kira-kira RM8 bilion kepada sekitar RM3 bilion.
NPWSS merangkumi beberapa komponen utama, termasuk penyaluran air mentah dari Sungai Perak ke Empangan Bukit Merah, kerja menaik taraf infrastruktur di sepanjang Sungai Kurau dan Terusan Besar serta pembinaan loji rawatan air di Kamunting dan Bogak.
Projek berkenaan menyasarkan kapasiti bekalan air sebanyak 700 juta liter sehari bagi kawasan utara Perak termasuk kawasan perindustrian Kerian, 300 juta liter sehari untuk Pulau Pinang serta 500 juta liter sehari air mentah bagi tujuan pengairan pertanian.
Anwar turut menjelaskan bahawa bekalan air yang disalurkan ke Pulau Pinang adalah dalam bentuk air terawat, manakala sumber air mentah kekal milik Perak.
Sabah tidak meneruskan projek bersama China, dana hampir RM5 bilion disediakan
Mengulas kesan pembatalan projek terhadap Sabah, Anwar berkata, pihak China tidak bersedia meneruskan projek paip gas di negeri itu melalui susunan asal.
Bagaimanapun, kerajaan Persekutuan mengambil kira kepentingan Sabah dan memutuskan supaya pembangunan berkaitan keperluan negeri itu diteruskan melalui beberapa langkah alternatif dengan penyediaan dana yang mencukupi.
Beliau berkata, langkah berkenaan merangkumi keperluan bekalan elektrik dan saluran paip, dengan nilai keseluruhan yang disebut mencecah hampir RM5 bilion.
Perkembangan itu penting khususnya kepada Sabah kerana projek TSGP yang dirancang sebelum ini melibatkan laluan paip gas dari Kimanis melalui Sandakan hingga ke Tawau.
Anwar turut menjelaskan bahawa bagi pelaksanaan projek bekalan air di utara Perak, kerja pembinaan akan dilaksanakan melalui proses tender terbuka dengan syarat kontraktor tempatan diberi peluang melaksanakan kerja-kerja berkenaan.
Pemeteraian perjanjian penyaluran semula pinjaman RM5 bilion pada 30 Oktober lalu menandakan penyelesaian sebahagian daripada isu kewangan yang berlarutan sejak penamatan projek MPP dan TSGP pada 2018.
