KOTA KINABALU – Selama ini, penambahan kerusi Parlimen bagi Sabah dan Sarawak masih berada dalam ruang perbincangan. Kini, kerajaan memberikan isyarat yang lebih jelas bahawa perkara itu akan dibawa ke peringkat pindaan Perlembagaan Persekutuan.
Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim pada Jumaat menyatakan Perlembagaan Persekutuan akan dipinda bagi membolehkan penambahan nisbah Perwakilan bagi Sabah dan Sarawak.
Perkembangan itu penting kerana isu berkenaan bukan sekadar memerlukan keputusan politik, tetapi turut melibatkan perubahan terhadap struktur perwakilan dalam Dewan Rakyat.
Namun, pengumuman tersebut tidak bermaksud jumlah kerusi baharu untuk Sabah dan Sarawak sudah ditetapkan.
Jumlah sebenar, pembahagian kerusi dan tempoh pelaksanaannya masih perlu melalui proses seterusnya.
Apa yang berubah hari ini?
Perkara paling penting dalam perkembangan terbaru ini ialah perubahan daripada kedudukan sebelum ini yang masih menyaksikan cadangan tersebut dibincangkan kepada langkah yang lebih konkrit untuk meminda Perlembagaan.
Dalam jawapan di Dewan Rakyat pada Jun lalu, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Sabah dan Sarawak), Datuk Ts Mustapha Sakmud, menyatakan bahawa cadangan penambahan kerusi Parlimen Sabah dan Sarawak ketika itu masih berada dalam kategori belum selesai dan statusnya masih dalam perbincangan.
Beliau turut menjelaskan bahawa perubahan komposisi Dewan Rakyat memerlukan pindaan terhadap Perkara 46 Perlembagaan Persekutuan dan pindaan itu memerlukan sokongan dua pertiga Ahli Dewan Rakyat.
Dalam perkembangan terbaru hari ini, Anwar pula menyatakan Perlembagaan akan dipinda bagi membolehkan penambahan kerusi tersebut.
Maka, perkara yang berubah bukanlah jumlah kerusi yang sudah ditetapkan, tetapi kedudukan dasar kerajaan terhadap langkah untuk merealisasikan pertambahan itu.
Kenapa Perlembagaan perlu dipinda?
Kerusi Dewan Rakyat bukan sesuatu yang boleh ditambah hanya melalui keputusan pentadbiran biasa.
Komposisi Ahli Dewan Rakyat ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Sebab itu, jika kerajaan mahu mengubah jumlah perwakilan bagi sesuatu negeri, perubahan tersebut perlu mempunyai asas perlembagaan.
Perkara 46 merupakan antara peruntukan utama yang menentukan komposisi Dewan Rakyat.
Dalam jawapan Parlimen pada Jun, kerajaan menjelaskan bahawa pindaan terhadap Perkara 46 diperlukan sebelum proses kajian semula persempadanan berkaitan pertambahan kerusi boleh dilaksanakan.
Pindaan tersebut pula memerlukan sokongan dua pertiga Ahli Dewan Rakyat.
Ini bermakna pengumuman Perdana Menteri hari ini perlu dilihat sebagai langkah ke arah perubahan, bukannya perubahan yang telah selesai dilaksanakan.
Jadi, adakah kerusi Sabah sudah bertambah?
Belum.
Ini perbezaan paling penting yang perlu difahami.
Anwar mengumumkan bahawa Perlembagaan akan dipinda untuk membolehkan penambahan kerusi Sabah dan Sarawak.
Beliau tidak mengumumkan jumlah kerusi baharu yang akan diperuntukkan kepada Sabah.
Beliau juga tidak mengumumkan pembahagian akhir antara Sabah dan Sarawak.
Apa yang boleh dikatakan setakat ini ialah kerajaan sedang membawa isu tersebut ke fasa yang lebih konkrit melalui pindaan Perlembagaan.
Apa pula peranan SPR?
Selepas perubahan terhadap komposisi kerusi mempunyai asas perundangan yang diperlukan, proses persempadanan pilihan raya menjadi perkara penting.
SPR mempunyai bidang kuasa menjalankan kajian semula persempadanan bahagian pilihan raya berdasarkan Perkara 113 dan Jadual Ketiga Belas Perlembagaan Persekutuan.
Dalam jawapan di Dewan Rakyat pada Jun, kerajaan menjelaskan bahawa kajian semula berkaitan perubahan komposisi kerusi boleh dilaksanakan selepas terdapat pindaan undang-undang terhadap komposisi Ahli Dewan Rakyat, termasuk pindaan Perkara 46.
Kerajaan turut menjelaskan bahawa SPR diberikan tempoh sehingga dua tahun untuk menyiapkan kajian selepas notis rasmi berkaitan proses tersebut diterbitkan.
Ini bermaksud masih terdapat beberapa peringkat antara pengumuman Perdana Menteri dengan kewujudan bahagian pilihan raya baharu.
Apa yang sebenarnya akan ditentukan selepas ini?
Beberapa perkara masih memerlukan keputusan dan proses lanjut.
Antaranya ialah jumlah keseluruhan kerusi yang akan ditambah, pembahagian kerusi antara Sabah dan Sarawak, serta bentuk persempadanan bahagian pilihan raya selepas perubahan tersebut.
Proses itu juga perlu mengambil kira prinsip dan tatacara persempadanan yang ditetapkan dalam Perlembagaan.
Dalam konteks Sabah, perkara ini penting kerana penambahan kerusi akhirnya bukan sekadar soal menambah angka di atas kertas.
Ia perlu diterjemahkan kepada kawasan pilihan raya sebenar yang akan mewakili penduduk.
Kenapa perkembangan ini penting untuk Sabah?
Selama beberapa tahun, penambahan kerusi Parlimen Sabah dan Sarawak menjadi antara isu yang dikaitkan dengan pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963.
Cadangan itu turut melalui proses rundingan antara kerajaan Persekutuan dengan kerajaan negeri dan pernah melibatkan penelitian dari sudut perundangan.
Pada November 2024, misalnya, Jabatan Peguam Negara dilaporkan sedang meneliti aspek perundangan berkaitan pelaksanaan pertambahan kerusi tersebut, termasuk persoalan tafsiran perlindungan perlembagaan yang berkaitan dengan Sabah dan Sarawak.
Pada April 2025 pula, Timbalan Perdana Menteri Datuk Amar Fadillah Yusof berkata tuntutan pertambahan kerusi merupakan perkara yang kompleks kerana bukan sahaja memerlukan perbincangan di peringkat kementerian dan agensi, malah memerlukan sokongan politik Ahli Parlimen bagi pindaan Perlembagaan.
Perkembangan hari ini menunjukkan isu yang sebelum ini memerlukan rundingan panjang kini bergerak ke tahap yang lebih nyata.
Tetapi satu perkara masih belum boleh disimpulkan
Pengumuman mengenai pindaan Perlembagaan tidak bermaksud semua butiran telah selesai.
Ia juga tidak bermaksud pilihan raya akan datang secara automatik menggunakan jumlah kerusi baharu.
Masih terdapat proses perundangan dan persempadanan yang perlu dilalui.
Begitu juga dengan persoalan jumlah sebenar kerusi yang akan ditambah.
Angka itu masih belum diumumkan dalam perkembangan hari ini.
Sebab itu, buat masa ini, lebih tepat melihat pengumuman Anwar sebagai pembukaan kepada proses untuk mengubah komposisi perwakilan Sabah dan Sarawak, bukannya pengumuman akhir mengenai jumlah kerusi.
Dari “masih dibincangkan” kepada langkah pindaan
Perkembangan 11 September ini akhirnya boleh dilihat melalui satu perubahan yang mudah tetapi penting.
Pada Jun, kerajaan menjelaskan di Parlimen bahawa penambahan kerusi Sabah dan Sarawak masih dalam perbincangan.
Kini, Perdana Menteri menyatakan Perlembagaan akan dipinda bagi membolehkan pertambahan itu dilaksanakan.
Apa yang berlaku selepas ini akan menentukan sejauh mana pengumuman tersebut diterjemahkan kepada perubahan sebenar dalam peta pilihan raya negara.
Buat masa ini, satu perkara sudah jelas:
kerusi baharu belum ditentukan, tetapi proses untuk membolehkan penambahannya sedang bergerak ke peringkat pemindaan perlembagaan.
