Hari ini, nama Sepang begitu dekat dengan dunia Formula 1 sehingga sukar untuk membayangkan sejarahnya tanpa nama-nama besar seperti Michael Schumacher, Mika Hakkinen, Fernando Alonso, Kimi Raikkonen, Lewis Hamilton, Sebastian Vettel dan Max Verstappen.
Mereka pernah datang ke Malaysia untuk berlumba di sebuah litar yang akhirnya menjadi begitu penting dalam sejarah Formula 1 negara ini. Ribuan penonton memenuhi grandstand, kamera dari seluruh dunia tertumpu ke Sepang, dan nama Malaysia muncul dalam siaran Formula 1 di seluruh dunia.
Namun sebelum semua itu berlaku, Sepang belum mempunyai tempat dalam peta Formula 1. Ia hanyalah sebuah kawasan di selatan Selangor yang dipilih untuk menjadi tapak kepada sebuah projek besar membina sebuah litar moden yang mampu membawa Malaysia ke pentas perlumbaan antarabangsa.
Daripada situlah bermulanya kisah Litar Sepang. Kisah tentang bagaimana sebuah negara yang suatu ketika hanya menyaksikan Formula 1 dari jauh, akhirnya membina pentasnya sendiri dan menjejakkan nama Malaysia ke dunia Formula 1.
Sebelum Sepang Menjadi Litar
Pada penghujung 1990-an, Malaysia sedang melalui tempoh pembangunan pesat. Negara bukan sahaja membina infrastruktur baharu, tetapi turut berusaha meletakkan dirinya sebagai destinasi antarabangsa dalam bidang ekonomi, pelancongan, teknologi dan sukan. Dalam dunia permotoran, cita-cita itu memerlukan sebuah kemudahan yang mampu memenuhi standard antarabangsa.
Maka lahirlah idea untuk membina Sepang International Circuit (SIC). Lokasinya juga strategik. Litar itu dibangunkan berhampiran Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA), menjadikannya mudah diakses oleh pengunjung dari dalam dan luar negara. (Sepang International Circuit, n.d.-a).
Namun membina sebuah litar perlumbaan bertaraf Formula 1 bukanlah projek kecil.
Sebuah Litar Dibina dalam 14 Bulan
Pembinaan Sepang International Circuit bermula pada Februari 1998. Apa yang menjadikan projek itu luar biasa ialah tempoh pembinaannya. Litar tersebut disiapkan dalam hanya 14 bulan sebelum dirasmikan kepada umum pada 9 Mac 1999 oleh Perdana Menteri ketika itu, Tun Dr. Mahathir Mohamad. (Sepang International Circuit, n.d.-b)
Reka bentuk litar pula dikaitkan dengan arkitek Jerman Hermann Tilke, yang kemudiannya menjadi antara nama paling terkenal dalam reka bentuk litar Formula 1 moden. Sepang menjadi antara projek penting awal dalam era baharu pembinaan litar yang direka dengan mengambil kira bukan sahaja perlumbaan, tetapi juga kemudahan penonton dan operasi pasukan. (Sepang International Circuit, n.d.-a)
Ketika pintunya dibuka pada 1999, Sepang bukan sekadar sebuah trek. Ia merupakan sebuah kompleks sukan permotoran yang direka untuk menjadi venue antarabangsa dan tidak lama kemudian, ia akan menerima tetamu paling besar yang tidak mampu dibayangkan.
Formula 1.
Tahun 1999 – Formula 1 Tiba di Malaysia
Pada 17 Oktober 1999, Formula 1 mengadakan Grand Prix Malaysia buat kali pertama di Sepang International Circuit. Ia merupakan perlumbaan ke-15 dalam musim Formula 1 1999 dan menjadi detik bersejarah apabila Malaysia secara rasmi masuk ke dalam kalendar Kejuaraan Dunia Formula 1. (Formula 1, 1999)
Nama-nama yang hadir ketika itu merupakan antara bintang terbesar sukan tersebut iaitu:
- Michael Schumacher dan Eddie Irvine membawa Ferrari.
- Mika Hakkinen mengetuai cabaran McLaren.
Damon Hill, Jacques Villeneuve, David Coulthard dan Ralf Schumacher turut berada di grid. Schumacher kemudian meraih pole position, dengan Irvine bermula di tempat kedua (Formula 1, 1999). Malaysia bukan lagi sekadar menjadi penonton Formula 1 dari jauh. Formula 1 datang kepada Malaysia.
Ferrari Menulis Bab Pertama
Perlumbaan pertama di Sepang berakhir dengan keputusan yang membuka sebuah era baharu iaitu Eddie Irvine berjaya untuk menang. Rakan sepasukannya, Michael Schumacher, menamatkan perlumbaan di tempat kedua, memberikan Ferrari keputusan 1-2. Mika Häkkinen melengkapkan podium di tempat ketiga (Formula 1, 1999).
Namun kemenangan itu tidak terus dianggap muktamad. Selepas perlumbaan, kedua-dua Ferrari dikenakan tindakan kerana isu teknikal berkaitan bargeboard. Pasukan itu kemudiannya membuat rayuan dan keputusan tersebut dibatalkan, membolehkan keputusan Ferrari dikekalkan.
Formula 1 sendiri kemudian menyifatkan kemenangan Irvine sebagai kemenangan kontroversi dalam perlumbaan sulung Malaysia (Formula 1, 2015).
Begitulah cara Sepang membuka sejarah Formula 1-nya. Bukan dengan perlumbaan biasa tetapi dengan Ferrari, Schumacher, kemenangan Irvine dan kontroversi yang memastikan perlumbaan pertama itu terus diingati.
Sepang Tidak Lagi Sekadar Litar Baharu
Selepas kejayaan perlumbaan sulung itu, Sepang tidak menjadi venue sementara yang hanya muncul sekali. Ia kembali lagi pada musim berikutnya dan kemudian terus kembali lagi dan lagi.
Formula 1 akhirnya menjadikan Malaysia sebagai persinggahan tetap dalam kalendar dunia. Sepang menjadi venue setiap tahun dari 1999 hingga 2017, menghasilkan 19 edisi Grand Prix Malaysia berturut-turut (Formula 1, 2015, Formula 1, 2026)
Dalam tempoh tersebut, Sepang menyaksikan hampir dua dekad perubahan dalam Formula 1. Kereta, teknologi dan pasukan berubah. Begitu juga dengan generasi pemandu turut silih berganti.
Litar yang Memerlukan Lebih daripada Kelajuan
Sepang mempunyai karakter yang tersendiri. Litar moden itu mempunyai panjang 5.543 kilometer, 15 selekoh dan dua laluan lurus yang panjang. Susun aturnya memberikan peluang memotong serta kombinasi selekoh yang menguji kestabilan kereta dan kemahiran pemandu (Formula 1, 2026).
Tetapi ada satu lagi elemen yang menjadikan Sepang berbeza daripada banyak litar lain, iaitu cuaca. Panas dan kelembapan tinggi merupakan cabaran tetap kepada pemandu dan pasukan. Pada masa yang sama, hujan tropika boleh turun dengan begitu lebat sehingga mengubah keadaan litar dalam masa yang singkat.
Formula 1 sendiri pernah menekankan bahawa hujan merupakan salah satu unsur yang boleh mengubah strategi perlumbaan di Malaysia (Formula 1, 2016). Sebab itu Sepang mempunyai reputasi sebagai litar yang tidak mudah dijangka. Kereta yang pantas sahaja tidak mencukupi, pasukan juga perlu membaca cuaca.
Hujan yang Menjadi Sebahagian daripada Identiti Sepang
Salah satu contoh paling terkenal berlaku pada 2009. Hujan turun dengan begitu lebat sehingga perlumbaan terpaksa dihentikan dengan bendera merah selepas hanya 31 daripada 56 pusingan yang dijadualkan selesai. Jenson Button diisytiharkan sebagai pemenang kerana perlumbaan tidak dapat diteruskan (Formula 1, 2016).
Begitulah bagaimana cuaca mempengaruhi litar Sepang. Kadangkala sebuah perlumbaan boleh berubah bukan kerana seseorang pemandu melakukan kesilapan, tetapi kerana langit Malaysia memutuskan untuk memainkan peranannya.
Dari Schumacher kepada Hamilton
Apa yang menjadikan sejarah Sepang menarik ialah ia menjadi saksi kepada beberapa generasi Formula 1. Pada tahun-tahun awal, nama Schumacher dan Ferrari sangat menonjol. Kemudian muncul generasi Fernando Alonso dan Kimi Räikkönen.
Selepas itu, era Lewis Hamilton dan Sebastian Vettel membawa persaingan baharu dan menjelang penghujung era Malaysia dalam F1, nama Max Verstappen sudah mula muncul sebagai salah seorang pemandu muda yang bakal membentuk masa depan sukan tersebut. Sepang menjadi salah satu tempat di mana perubahan generasi itu dapat dilihat secara langsung.
Kimi dan Kemenangan Pertamanya di Sepang
Sepang juga mempunyai tempat istimewa dalam karier beberapa pemandu. Pada 2003, Kimi Räikkönen memenangi Grand Prix Malaysia dan mencatat kemenangan pertama dalam karier Formula 1-nya.
Ia menjadi salah satu detik yang sering dikenang apabila sejarah perlumbaan Malaysia dibincangkan. Formula 1 turut menyenaraikannya antara momen paling penting dalam sejarah Grand Prix Malaysia. (Formula 1, 2016)
Vettel dan Ferrari Kembali Menang
Lebih sedekad selepas kemenangan Ferrari dalam perlumbaan sulung, sejarah itu berulang pada 2015. Sebastian Vettel memenangi Grand Prix Malaysia bersama Ferrari, menamatkan perlumbaan di hadapan Lewis Hamilton dan Nico Rosberg. (Formula 1, 2015)
Kemenangan itu mempunyai nilai simbolik tersendiri. Ferrari, yang pernah memenangi perlumbaan sulung Sepang pada 1999, kembali ke puncak podium Malaysia 16 tahun kemudian.
Multi 21 – Salah Satu Drama Paling Diingati
Tidak semua cerita Sepang berkaitan dengan kemenangan yang diraikan. Pada 2013, litar itu menjadi lokasi salah satu konflik pasukan paling terkenal dalam era moden Formula 1.
Sebastian Vettel dan Mark Webber ketika itu merupakan rakan sepasukan di Red Bull. Arahan pasukan yang dikenali sebagai “Multi 21” sepatutnya mengekalkan kedudukan mereka, tetapi Vettel menyerang dan memintas Webber untuk mengambil kemenangan.
Peristiwa itu mencetuskan ketegangan terbuka antara kedua-dua pemandu dan kekal sebagai salah satu momen paling diingati dalam sejarah Grand Prix Malaysia (Formula 1, 2016). Ini juga menunjukkan mengapa F1 lebih daripada sekadar siapa yang sampai dahulu. Di sebalik satu perlumbaan terdapat strategi, arahan pasukan, hubungan antara rakan sepasukan dan perebutan kejuaraan.
Tahun 2016 – Ricciardo Menang, Verstappen Mula Menyerlah
Pada 2016, Daniel Ricciardo memenangi perlumbaan di Sepang bersama Red Bull. Lebih menarik, rakan sepasukannya ketika itu, Max Verstappen, menamatkan perlumbaan di tempat kedua. Nico Rosberg berada di tempat ketiga (Formula 1, 2016). Ketika itu, Verstappen masih sangat muda. Namun tidak lama kemudian, namanya akan menjadi antara yang terbesar dalam Formula 1 dan Sepang sekali lagi menjadi saksi kepada kemunculan generasi baharu.
Tahun 2017 – Perlumbaan Terakhir
Pada April 2017, Formula 1 dan Sepang International Circuit mengumumkan sesuatu yang sukar diterima oleh peminat tempatan:
Grand Prix Malaysia 2017 akan menjadi yang terakhir.
Keputusan itu dibuat secara bersama oleh Formula 1 dan SIC selepas 19 tahun Malaysia berada dalam kalendar. Formula 1 pada ketika itu turut mengiktiraf sokongan kuat peminat Malaysia sepanjang hampir dua dekad tersebut (Formula 1, 2017). Akhirnya tibalah hujung minggu terakhir iaitu pada 29 September hingga 1 Oktober 2017. Untuk kali terakhir, nama Malaysia muncul dalam kalendar Formula 1.
1 Oktober 2017: Selamat Tinggal, Sepang
Perlumbaan terakhir itu sendiri menghasilkan satu lagi detik penting. Max Verstappen memenangi perlumbaan. Lewis Hamilton menamatkan perlumbaan di tempat kedua dan Daniel Ricciardo di tempat ketiga. Sebastian Vettel berada di tempat keempat (Formula 1, 2017).
Max Verstappen, yang baru berusia 20 tahun, akhirnya menjadi pemandu yang memenangi perlumbaan terakhir Formula 1 di Malaysia. Tidak ada siapa yang tahu pada hari itu bahawa Sepang akan menunggu selama sembilan tahun sebelum Formula 1 kembali. Tetapi selepas perlumbaan itu, bab Formula 1 Malaysia ditutup.
Selepas Formula 1 Pergi
Kehilangan Formula 1 tidak bermakna Sepang berhenti menjadi litar perlumbaan. Sebaliknya, Sepang terus menjadi venue untuk pelbagai acara permotoran antarabangsa dan tempatan, termasuk MotoGP, Super GT, World Superbike, Asia Road Racing Championship serta pelbagai perlumbaan ketahanan dan kejohanan tempatan. (Sepang International Circuit, n.d.-b)
Nama Sepang terus hidup dalam dunia permotoran. Cuma bunyi Formula 1 sudah tiada. 2018 berlalu. Kemudian 2019 sehinggalah tahun ini.
Kemudian Tahun 2026 Melakar Sejarah Baharu
Pada Mac 2026, FIA mengesahkan bahawa Grand Prix Bahrain dan Arab Saudi tidak akan berlangsung pada slot April yang asal berikutan keadaan di rantau tersebut (FIA, 2026). Beberapa bulan kemudian, penyelesaian baharu diumumkan. Malaysia akan menjadi tuan rumah kepada perlumbaan Bahrain di Sepang.
Formula 1 dan FIA mengesahkan bahawa Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix in Malaysia berlangsung di Sepang pada 2 hingga 4 Oktober 2026. (FIA, 2026). Sepang kembali bergema, tetapi ada satu perkara yang perlu difahami.
Bukan Malaysian Grand Prix
Kepulangan 2026 bukanlah sambungan terus kepada Grand Prix Malaysia yang berakhir pada 2017. Ia ialah Bahrain Grand Prix yang diadakan di Malaysia. Dalam kalendar FIA, perlumbaan tersebut masih disenaraikan sebagai Bahrain Grand Prix, dengan Sepang sebagai lokasi perlumbaan. (FIA, 2026)
Namun bagi Sepang sendiri, maknanya tetap besar. Selepas sembilan tahun, Formula 1 kembali menggunakan litar yang pernah menjadi rumahnya selama 19 tahun.
Sepang 2026: Litar Lama, Dunia yang Berbeza
Ada sesuatu yang menarik apabila membandingkan Sepang 1999 dengan Sepang 2026. Pada 1999, Michael Schumacher dan Mika Hakkinen berada di grid. Pada 2026, nama seperti Max Verstappen, Lando Norris, Oscar Piastri, Charles Leclerc dan Lewis Hamilton membawa generasi baharu Formula 1 ke litar yang sama.
Kereta juga sudah berubah hampir sepenuhnya. Teknologi, peraturan, cara pasukan bekerja dan cara peminat mengikuti Formula 1 semuanya sudah melalui perubahan besar, tetapi litar itu masih mempunyai identiti yang sama.
- Panjang 5.543 kilometer.
- 15 selekoh.
- 56 pusingan untuk perlumbaan 2026.
Cuaca Malaysia juga yang masih mampu menjadi faktor. (Formula 1, 2026)
Sebuah Litar yang Menjadi Sebahagian daripada Memori Malaysia
Bagi peminat Formula 1 lama di Malaysia, Sepang bukan sekadar tempat perlumbaan. Ia adalah sebahagian daripada zaman. Zaman ketika nama Ferrari begitu sinonim dengan Schumacher. Zaman ketika televisyen hujung minggu dipenuhi perlumbaan. Zaman ketika Grand Prix Malaysia menjadi acara tahunan yang boleh ditunggu.
Bagi generasi yang lebih muda, kepulangan 2026 memberikan peluang untuk melihat sendiri tempat yang sebelum ini mungkin hanya dikenali melalui rakaman perlumbaan lama. Sebab itulah sejarah Sepang tidak boleh diukur hanya dengan jumlah perlumbaan yang pernah diadakan. Ia juga terletak pada memori yang ditinggalkan oleh perlumbaan-perlumbaan tersebut.
Dari Ladang Kelapa Sawit kepada Pentas Dunia Formula 1
Pada 1998, sebuah projek besar mula dibina di Sepang. Dalam tempoh 14 bulan, sebuah litar bertaraf antarabangsa berdiri. Pada 1999, Formula 1 datang buat kali pertama. Selepas itu, Sepang menjadi tuan rumah selama 19 tahun berturut-turut.
Ia menyaksikan Ferrari, McLaren, Williams, Renault, Red Bull dan Mercedes. Ia menyaksikan Schumacher, Hakkinen, Alonso, Raikkonen, Hamilton, Vettel dan Verstappen. Ia menyaksikan panas dan hujan. Kemenangan dan kekalahan. Kontroversi dan detik bersejarah. Kemudian, pada 2017, Formula 1 pergi. Sepang terus bertahan. Tahun 2026 iaitu selepas sembilan tahun, bunyi Formula 1 kembali bergema di litar yang sama.
Mungkin itulah perkara paling menarik tentang sejarah Sepang. Sebuah tempat tidak perlu bermula sebagai sesuatu yang besar untuk akhirnya menjadi sebahagian daripada sejarah dunia.
Daripada sebuah kawasan di Sepang, lahirlah sebuah litar. Daripada litar itu, lahirlah 19 tahun sejarah Formula 1 dan daripada sejarah itulah, nama Sepang akhirnya menjadi sebahagian daripada cerita dunia Formula 1.
Rujukan
Federation Internationale de l’Automobile. (2026, March 14). Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April. FIA
Federation Internationale de l’Automobile. (2026, July 26). FIA and FOM confirm that Malaysia will join the 2026 calendar, as host venue for the Bahrain Grand Prix. FIA
Federation Internationale de l’Automobile. (2026). 2026 FIA Formula One World Championship. FIA 2026 calendar
Formula 1. (2015, March 25). The Malaysian Grand Prix – did you know? Formula 1
Formula 1. (2016, September 27). In numbers – the Malaysian Grand Prix. Formula 1
Formula 1. (2016, September 28). Watching the skies – how weather forecasting works in F1. Formula 1
Formula 1. (2016). WATCH: Kimi’s maiden win and 9 other Malaysian moments. Formula 1
Formula 1. (2017, April 7). 2017 race to be Malaysia’s F1 farewell. Formula 1
Formula 1. (1999). 1999 PETRONAS Malaysian Grand Prix – race result. Formula 1 results
Formula 1. (2015). 2015 Formula 1 PETRONAS Malaysia Grand Prix – race result. Formula 1 results
Formula 1. (2016). 2016 Formula 1 PETRONAS Malaysia Grand Prix – race result. Formula 1 results
Formula 1. (2017). 2017 Formula 1 PETRONAS Malaysia Grand Prix – race result. Formula 1 results
Formula 1. (2026, September 30). Circuit guide: Everything you need to know about the Sepang International Circuit. Formula 1
Formula 1. (2026, September 29). Why a return to Sepang is a ‘golden ticket’ for Formula 1 drivers. Formula 1
Sepang International Circuit. (n.d.-a). Explore overview. Sepang International Circuit
Sepang International Circuit. (n.d.-b). Our story. Sepang International Circuit