SEMPORNA: Di sebalik sorotan terhadap imej Semporna sebagai destinasi pelancongan yang berdepan isu kebersihan, terdapat usaha akar umbi yang sejak Oktober 2025 konsisten mengajak masyarakat melihat sampah bukan sekadar masalah kebersihan, tetapi tanggungjawab bersama.
Gerakan itu dikenali sebagai Re-Laut, yang dimulakan oleh pelajar Sekolah Alternatif Borneo Komrad sebagai satu inisiatif kesedaran untuk membersihkan kawasan pesisir serta memupuk rasa tanggungjawab terhadap kelestarian ekosistem marin di Semporna.
Menerusi pelbagai aktiviti pembersihan yang dijalankan, Re-Laut bersama sukarelawan berjaya mengutip 1,613.2 kilogram atau lebih 1.6 tan sampah dari kawasan pesisir.
Jumlah itu bukan sekadar angka. Ia menggambarkan jumlah sisa yang perlu dikeluarkan secara manual dari kawasan yang sepatutnya menjadi aset alam sekitar dan tarikan utama pelancongan Semporna.
Dalam program Clean Up Merdeka, sebanyak 172 beg dan karung digunakan untuk mengumpulkan sisa, terdiri daripada 40 beg plastik dan 132 karung.
Antara sampah yang ditemui termasuk pembungkus makanan, botol plastik dan kaca, getah serta sisa mesin.
Pasukan berkenaan turut mengumpulkan 40 ikatan kayu hanyut yang membabitkan kira-kira 240 batang kayu.
Usaha Re-Laut mendapat perhatian ketika isu kebersihan Semporna kembali diperkatakan selepas perkongsian seorang pelancong asing di media sosial menjadi tular.
Namun, di sebalik perdebatan mengenai imej Semporna itu, wujud persoalan lebih besar: sampai bila usaha membersihkan kawasan pelancongan perlu bergantung kepada gerakan sukarelawan dan komuniti?
Ini kerana tanggungjawab menjaga kebersihan tidak seharusnya berhenti pada kempen kesedaran atau gotong-royong sekali-sekala. Ia memerlukan sistem pengurusan sisa yang konsisten, kemudahan mencukupi, kutipan berjadual, penguatkuasaan serta mekanisme yang mampu menangani punca masalah.
Malah, isu itu bukan perkara baharu. Kerajaan Sabah sebelum ini memaklumkan bahawa tapak pelupusan sampah baharu di Semporna sedang melalui proses pelantikan kontraktor, selain usaha pembersihan di kawasan darat, perairan dan pesisir yang dilaksanakan secara berterusan.
Pada masa sama, pihak pengusaha pelancongan turut menyuarakan keperluan memperkukuh sistem kutipan, pengangkutan dan pemindahan sampah, termasuk peningkatan kapasiti operasi serta kemudahan pengurusan sisa.
Dalam konteks itu, sudah tiba masanya isu kebersihan Semporna dilihat secara lebih menyeluruh oleh semua pihak berkepentingan – daripada Ahli Parlimen, Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN), Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) hinggalah kerajaan negeri.
Bukan soal mencari siapa yang patut dipersalahkan, sebaliknya mencari mekanisme yang benar-benar berkesan.
Wakil rakyat pula boleh memainkan peranan membawa suara komuniti kepada kerajaan dan memastikan isu kemudahan serta pengurusan sisa terus mendapat perhatian. PBT perlu memastikan sistem kutipan dan penyelenggaraan berjalan dengan berkesan, manakala kerajaan negeri pula mempunyai peranan dalam menyediakan dasar, peruntukan dan penyelesaian jangka panjang.
Semporna sendiri sedang berdepan keperluan untuk memperkukuh sistem berkenaan. Pihak berkepentingan dalam industri pelancongan sebelum ini turut menyatakan bahawa kekangan logistik dan kapasiti operasi, termasuk keadaan sebahagian kenderaan kutipan sampah, memberi tekanan kepada sistem sedia ada.
Kerajaan negeri juga dilaporkan sedang mempertimbangkan mekanisme insentif kepada penduduk yang mengumpulkan sampah, termasuk cadangan pemberian barangan keperluan atau wang tunai, selain usaha meningkatkan kemudahan pengurusan sisa.
Langkah sedemikian menunjukkan usaha menangani masalah kebersihan memang sedang dilakukan. Namun, cabaran sebenar adalah memastikan setiap inisiatif itu dapat diterjemahkan kepada sistem yang berterusan dan memberi kesan di lapangan.
Dalam hal ini, Re-Laut tidak sepatutnya dilihat sebagai pengganti kepada tanggungjawab kerajaan atau PBT, tetapi sebagai bukti bahawa masyarakat juga mahu terlibat dan mengambil berat tentang masa depan Semporna.
Lebih penting, usaha anak-anak muda Sekolah Alternatif Borneo Komrad itu boleh menjadi pencetus kepada satu persoalan yang lebih besar kepada semua pihak: jika golongan muda sanggup turun ke pesisir untuk mengutip sampah secara sukarela, apakah mekanisme jangka panjang yang boleh diwujudkan supaya jumlah sampah yang perlu mereka kutip itu dapat dikurangkan sejak dari puncanya?
Semporna mempunyai aset pelancongan yang bernilai tinggi. Justeru, imej destinasi itu tidak seharusnya hanya dipertahankan ketika isu menjadi tular.
Apa yang diperlukan ialah penyelesaian yang konsisten – daripada pengurusan sisa di darat, kawasan penempatan dan premis perniagaan, hinggalah kepada pesisir serta perairan.
Bagi Re-Laut, setiap kilogram sampah yang berjaya dikeluarkan daripada pesisir adalah satu langkah ke arah laut yang lebih bersih dan ekosistem marin yang lebih sihat.
“Bebaskan laut kita, kerana merdeka sebenar bermula daripada keprihatinan kita bersama,” menurut Re-Laut.
Dan mungkin mesej itu juga wajar menjadi peringatan kepada semua pihak bahawa menjaga Semporna bukan hanya tugas mereka yang mengutip sampah, tetapi tanggungjawab bersama untuk memastikan sampah tidak terus berakhir di tempat yang sama.
