Kota Kinabalu – Sabah masih berhadapan dengan cabaran besar dalam menangani kemiskinan, walaupun beberapa indikator menunjukkan keadaan semakin baik. Penurunan kadar kemiskinan tidak semestinya memberikan gambaran penuh kerana angka tersebut hanya menunjukkan berapa ramai yang terkesan, sedangkan persoalan tentang di mana kemiskinan tertumpu dan apa yang berlaku di kawasan berkenaan memerlukan gambaran yang lebih terperinci.
Atas keperluan itu, Institut Kajian Pembangunan Sabah (IDS) sedang menjalankan kajian pemetaan lokasi kemiskinan di Sabah yang kini dilaporkan telah mencapai 40%. Kajian tersebut turut melihat keadaan di peringkat kawasan dan kampung bagi membantu mengenal pasti lokasi serta kelompok masyarakat yang memerlukan perhatian dengan lebih tepat.
Satu daerah tidak semestinya menggambarkan seluruh kawasan
Menurut Pengerusi IDS, Datuk Seri Panglima Azizah Mohd Dun, keadaan kemiskinan dalam sesebuah daerah tidak semestinya sama secara menyeluruh. Ada kawasan yang mungkin lebih terjejas, sedangkan kawasan lain dalam daerah yang sama mempunyai keadaan ekonomi yang berbeza.
Perbezaan seperti ini penting dalam merancang bentuk bantuan dan pembangunan. Jika semua kawasan dianggap mempunyai masalah yang sama hanya berdasarkan statistik daerah, keperluan khusus sesuatu komuniti mungkin tidak dapat dikenal pasti dengan baik.
Sebab itu kajian berkenaan cuba pergi lebih jauh dengan mengenal pasti lokasi kemiskinan secara lebih terperinci. Tumpuannya bukan sekadar melihat daerah, tetapi turut mencari kawasan dan kampung yang memerlukan perhatian supaya intervensi dapat dibuat berdasarkan keadaan sebenar di lapangan.
Kajian sudah bergerak ke peringkat lapangan
Sebahagian kerja kajian kini dilakukan secara langsung di beberapa daerah. Pegawai dan penyelidik IDS telah mendapatkan maklumat di Pitas dan Kota Marudu, selain perkembangan kerja lapangan di Semporna.
Maklumat daripada pihak berkuasa daerah diperlukan kerana mereka lebih dekat dengan keadaan masyarakat di kawasan masing-masing. Pendekatan ini membolehkan data yang dikumpulkan tidak hanya bergantung kepada gambaran umum di peringkat negeri.
Bagi Semporna, misalnya, Azizah turut mendapatkan taklimat daripada Pegawai Daerah ketika berada di kawasan tersebut. Perkembangan ini menunjukkan kajian bukan lagi sekadar cadangan, sebaliknya proses pengumpulan maklumat sudah berlangsung di lapangan.
Apa sebenarnya yang cuba dipetakan?
Pemetaan yang dijalankan IDS bukan semata-mata bertujuan menghasilkan senarai daerah yang mempunyai kadar kemiskinan tinggi. Kajian itu cuba mengenal pasti lokasi serta kelompok masyarakat yang terkesan, dengan skop penelitian yang boleh sampai ke peringkat kampung.
Pendekatan ini penting kerana faktor yang menyebabkan kemiskinan tidak semestinya seragam. Dua komuniti yang sama-sama berada dalam kategori miskin mungkin berdepan masalah yang berlainan bergantung kepada keadaan ekonomi, geografi dan akses kepada kemudahan.
Dengan maklumat yang lebih terperinci, persoalan yang perlu dijawab menjadi lebih khusus: kawasan mana yang memerlukan perhatian, siapa yang terkesan dan apakah masalah utama yang perlu ditangani?
Sabah masih mencatat angka kemiskinan yang tinggi
Keperluan untuk mendapatkan gambaran yang lebih terperinci itu perlu dilihat dalam konteks kedudukan Sabah secara keseluruhan. Data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) menunjukkan kadar kemiskinan mutlak Sabah telah menurun daripada 19.7% pada 2022 kepada 17.7% pada 2024.
Walaupun berlaku penurunan, Sabah masih mencatat kadar kemiskinan mutlak tertinggi di Malaysia. Sebagai perbandingan, kadar kemiskinan mutlak negara pada 2024 ialah 5.1%.
Kadar kemiskinan tegar Sabah juga turun daripada 1.2% pada 2022 kepada 0.7% pada 2024. Perkembangan ini menunjukkan terdapat kemajuan, tetapi pada masa sama cabaran yang masih ada memerlukan perhatian yang lebih bersasar.
Angka dan jumlah tidak menceritakan keseluruhan keadaan
Data eKasih memberikan gambaran yang lebih terkini mengenai jumlah isi rumah miskin di Sabah. Sehingga 31 Mei 2026, sebanyak 57,710 Ketua Isi Rumah (KIR) masih berada dalam kategori miskin, berbanding 70,298 KIR pada Januari tahun yang sama.
Jumlah KIR dan Ahli Isi Rumah (AIR) yang dikategorikan sebagai miskin turut berkurang daripada 743,939 kepada 577,110 orang dalam tempoh tersebut. Kerajaan Sabah juga melaporkan bahawa 10,825 KIR miskin tegar telah dikeluarkan daripada kategori berkenaan berdasarkan data sehingga 31 Mei.
Namun, angka tersebut masih belum menjawab persoalan yang lebih dekat dengan kerja pembangunan di lapangan. Mengetahui jumlah isi rumah miskin penting untuk mengukur skala masalah, tetapi kerajaan juga perlu tahu di mana mereka berada dan mengapa sesuatu kawasan terus berdepan masalah tersebut.
Lokasi boleh menentukan jenis masalah
Kemiskinan tidak semestinya berpunca daripada kekurangan pendapatan semata-mata. Keadaan sekeliling turut memainkan peranan, termasuk akses kepada jalan raya, air bersih, elektrik, pendidikan, kesihatan, pengangkutan dan peluang ekonomi.
Perbezaan ini menjadi lebih ketara dalam konteks Sabah yang mempunyai kawasan luar bandar dan komuniti yang berjauhan daripada pusat ekonomi. Jarak serta keadaan perhubungan boleh memberi kesan kepada peluang pekerjaan, akses perkhidmatan dan keupayaan penduduk membawa hasil ekonomi ke pasaran.
Maka, mengetahui lokasi kemiskinan boleh membantu memberikan konteks kepada angka yang ada. Masalah yang berlaku di sebuah kampung tidak semestinya boleh diselesaikan dengan cara yang sama seperti masalah di kampung yang lain.
Baru mencapai 40%, kajian belum selesai
Perkembangan bahawa kajian telah mencapai 40% menunjukkan proses pemetaan sudah berjalan, termasuk kerja mendapatkan maklumat di lapangan. Namun, angka itu pada masa sama bermaksud kajian tersebut masih belum berada di peringkat akhir.
Oleh itu, belum ada asas untuk menganggap kajian berkenaan sudah menghasilkan gambaran lengkap tentang semua lokasi kemiskinan di Sabah. Begitu juga, Pitas, Kota Marudu dan Semporna tidak wajar dianggap sebagai senarai rasmi kawasan paling miskin hanya kerana ketiga-tiganya disebut dalam perkembangan kerja lapangan.
Dapatan akhir hanya boleh dinilai selepas keseluruhan proses kajian selesai. Buat masa ini, yang dapat dilihat ialah usaha untuk menghasilkan pemetaan yang lebih terperinci tentang lokasi dan kelompok masyarakat yang terkesan oleh kemiskinan.
Selepas dipetakan, persoalannya ialah apa yang akan dilakukan?
Hasil kajian itu akan dikemukakan kepada Kerajaan Negeri Sabah dan diharapkan dapat membantu mendapatkan kerjasama Kerajaan Persekutuan. Tujuannya adalah supaya maklumat yang diperoleh dapat digunakan dalam merancang usaha menangani kemiskinan dengan lebih tepat.
Jika sesuatu kawasan dikenal pasti mempunyai masalah tertentu, intervensi boleh dirancang mengikut keperluan kawasan tersebut. Ini berbeza daripada melihat kemiskinan hanya sebagai satu angka besar di peringkat negeri.
Dalam konteks ini, nilai kajian bukan terletak pada peta yang dihasilkan semata-mata. Yang lebih penting ialah apa yang boleh dilakukan menggunakan maklumat tersebut selepas mendapat lokasi, kelompok dan masalah yang telah dikenalpasti.
